TOLUM VE ÇEVRE DERSİ


   İNSANIN ÇEVREYİ FİZİKSEL KİRLİLETMESİ

 

 Dünyanın Fiziksel Kirlenmesi : dünyayı bir ekosistem kabul edersek dünyanın içine girdi ve çıktılar meteor ve teknolojik malzemelerdir. Dolayısıyla bu girdi – çıktıları dünyanın iç döngülerini negatif etkiliyorsa çevre sorunlarını tetikler. İkincisi yer küresinde uzaya uydu çöplük ve teknoloji çöplük oluşturur. II yer küresinin içinin kirlenmesi buradaki olayda insan olmadan yer küresi içerisindeki homeostasis ( doğal dengeler dengesi ) idealdir. Ancak insanın doğaya parazit bir ilişki içinde bulunması nedeniyle bu içindeki doğal döngüleri negatif etkilediği için kirlilik meydana geliyor. Örneğin 100 yıl kadar çürümeyen plastikler , atmosfer tabakasının delinmesi, nükleer denemeler , sıra dışı ormanlarda kasıtlı yangın çıkartılması ve ormanların yok edilmesi , sanayi bacalarının havayı kirletmesi . 

Hava kirliliği: kirliliğe sebep olan faktörler özellikle sanayi bacaları , trafikteki araçlar, petrol ürünleri, sanayi artıklarından çıkan tozlar, zararlı partiküller, nükleer ve kimyasal silahlardan çıkan gazlar.
1-Karbondioksit: Karbondioksitin yer küresini ısıtıcı etkisi vardır.
2-Radon : atmosferi kirleten tüm unsurların içindeki en önemlisi beklide radondur. Rodon radyoaktif gazların içerisinde doğal olarak yer altı kaynağının yerüstüne sızıntısıyla kanserojen  yapan maddelerden birisidir. Doğal bir kirleticidir. Özellikle kapalı olanlar içine sızdığı zaman akciğer kanseri yapar.
3-Kurşun bileşikleri: bunların içerisinde özellikle mantar yakıtlarına ilave edilen ve çok zehirli bir madde olan kurşuntetroetil zehirleyicidir. Kurşun bileşikleri vücuttaki alyuvarların gelişme ve olgunlaşmasını engeller.
4
Kükürt oksit : yakıtlarda bulunan kükürtten kaynaklanmaktadır. Fabrika bacalarında ve aynı zamanda otomobil eksozlarından çıkarmaktadır.  

                                                                                                     SO2 + 1/2O2     5        SO3

 

SO3+ H2O      1        H2SO4 

Azot oksit :  Atmosferdeki azotun yüksek sıcaklıkta fiske edilmesiyle (tutunmasıyla) oluşur. Hemen her yanma olayı sonucu oluşan azot monoksit zaman içinde oksitlenerek azot dioksite dönüşür. Azot dioksitte akciğerlerimizi tahriş eder.

Ozon : Renksiz ve çok yükseltgen bir gaz olan hem dostumuz, hem düşmanımızdır. Her ne kadar stratosfer tabakasındaki ozon bizi zararlı ışınlara karşı koruyorsa da ozonun kendisi akciğerlere alındığı zaman tahriş yapar, kanamalara sebep olur.


 NO2 + ışık            NO+ O      O + O2   3         O3
        

 

1-Karbon monoksit: Tam olarak gerçekleşmeyen yanma olaylarında ürün olarak çıkar. Karbon monoksitin etkileri , kalp ve akciğer fonksiyonel bozukluklar, bilinç kaybı ve ölüm.
2-Kloroflorokarbon :
bunlar özellikle soğutma sisteminde kullanılan gazlardır. Bu gazların atmosferdeki ozon tabakasını incelttiği ortaya çıkmıştır. Ozon tabakasını bozuyor.

 

CCI2 F + CI   CFCI3 (freon)  
CIO +O2     2    CI +O3   
 
CI + O2  1   CIO +O 
Net reaksiyon : O + O3                 2O2
 

Kloroflorokarbon denklemleri şunlardır.

CFCI3, CF2CI2, C2CI3, CHIF2

Net reaksiyonda ozon gazını oksijene çeviriyor. 

Asbest: İrsi yapı gösteren silikotlardan oluşmuştur. Altı mineral türü, bu gruba dahil edilmektedir. Krisotil, krosidolit, antofilit, tremolit, aktinolit ve amosit. Asbestin uzun ömürlü dokuların yapılmasına müsait olması , bu tip tekstil ürünleri tapınaklarda dekorasyon ve aydınlanma müsait olması , bu tip tekstil ürünleri tapınaklarda dekorasyon ve aydınlanma araçlarında fitil olarak kullanılmaktadır. Yaklaşık 3000 kullanım alanı vardır. Zararlı hava yoluyla bünyeye giren asbest ilk aşamada akciğerde depolanır., patolojik etkiler gösterir ve solunum sistemlerinde tıkanmaya sebep olur. Asbestin asbestasis, kalsifikasyon , bronşojen karsinoma ve gastrointestinal kansere sebep olmaktadır.
Türkiye’nin asbest çıkarıldığı bazı bölgeler :Mihalıççık- Eskişehir bölgesi , Ilgaz- Çankırı Bölgesi , Ereğli- Konya Bölgesi, Güneydoğu Türkiye (Maden, Ergani;çermik) ,Nevşehir Bölgesi ( karain /Ürgüp), Yeşilova , Burdur Bölgesi

Sigara : Sigara insanın;çevresini, parasını, malını, canını ve toprağa atıldığı zamanda toprağıda yakar. Sigarının zarar vermediği hemen hiçbir şey yoktur.
Hava Kirliliğinin  Değerlendirilmesi : hava kirliliğine neden olan faktörlerin tek tek incelenmesi bunların etkilerinin  net olarak bilinmesi aynı zamanda bunlar hemen hemen insanların yaşadığı her yerde gözle görülen indikatörlerin geliştirilmesi için gerekir. Aynı savaş alanlarında sesli görüntülü indikatörlerin geliştirilmesi.Bu tip önlemler çevreden daha az zarar görmemizi sağlar. Örn: hatta bu tip indikatörlerin üzerinde bulunan bir rozet insanlar üzerinde bulunabilir. Küpe olarak takılabilir mesela. İndikatörlerin neticelerine göre her an bunları yok eden tedbirlerinde her yerde bulunması gerekir.  

Su Kirliliği: Su kir götürmeyen ender bileşiklerden biridir. Tam tersine kiri temizleyen hayatın can damarlarından birisidir. Su hayattır.

Doğal su kaynaklarını kirleten faktörler :

1-
Yer altı su kirliliğini oluşturan etmenler;fosseptik çukurlar, kanalizasyon, katı artık iyonları, doğal ve yapay gübreler, tarım ilaçları , endüstriyle atılan metaller , fenoller yada radyoaktif maddeler gibi çevre ortamına kontrolsüz verilmesi halinde su kaynaklarına ulaşma olasılıkları vardır.
2-Yüzeysel suların kirlenmesine neden olan kaynaklar : Evsel, endüstriyel ve tarımsal olarak gruplandırabiliriz.
3-Evsel Atıklar : Suyun evlerde yanlış kullanımı sonucu suyla beraber ortaya çıkan organik madde , deterjan , mikroorganizma , azot ve fosfor gibi bileşenleri içeren sulardır.
4-Organik Madde : Evsel atıklar büyük bir organik kirlilik taşımaktadır. Ayrışma olayı sırasında sudaki diğer canlılar içinde gerekli oksijen tüketilir.
5-Mikroorganizmalar : Evsel atıkların arıtılmaksızın su ortamına atılmasında birçok mikroorganizmanın içinde bulunması nedeniyle temiz sulara mikroorganizmalar taşınmış olacaktır. Özellikle tüberküloz , sarılık , kolera, menenjit, bağırsak enfeksiyonu v.b hastalıkların bakterileri su ortamında bulaşan ve yetişen patojenlerdir.
6-Deterjanlar : özellikle organik kökenli olmayan deterjanlar doğal döngüye katılması uzun süre aldığı gibi bazen de doğal döngüdeki canlılara ve zincirin kendisine patojen etki yapmaktadır.
7-Endüstriyel Atıklar : Her türlü endüstriyel atık suya boşaltıldığı yerden itibaren etkilerini göstermeye başlar. Özellikle endüstri sanayinin yanlış yerde kurulması ve kurulan fabrikaların filitrasyonsuz (süzgeçsiz) artıklarının suya boşaltılması. Örneğin Ankara’nın porsuk çayı bu yüzden lağım suyuna dönmüştür.  Endüstriyel Atıkların Atık Sularda Bulunan Kirleticilerle İlgili Değerlendirmeler :
1-Atık–Isı :örneğin termik santrallerde dışarıya atılan ısı
2-Çevreyi kirleten tehlikeli maddeler
3-Tarımsal atıklar 

Toprak Kirlenmesi :
Toprak kirlenmesine neden olan faktörler :Her ne yolla olursa olsun toprağın normal bileşenleri , kıvamını, havalandırma ve partikül oranlarını, kısaca verimliliğini kurutan faktörlerin hepsi kirleticidir. Tarımsal ilaçları, sanayi ürünleri, havadan toprağa inen her türlü kimyasal bileşikler v.b. organik, inorganik kökenli sıvı, gaz ve madde halindeki etkenlerin hepsine kirletici gözle bakılır. Evsel atıklar ve artıklar, radyoaktif artıklar, petrol ürünleri, plastik, cam, şişe, demir.Ses ve Görüntü Kirliliği : görüntü ve ses;amacından saparak çevresindeki varlıklara zarar vermeye başladığında kirlilik başlamış demektir.